Değerli Meslek Mensuplarımız,

Saygıdeğer Kamuoyu,

COP nedir? COP31 nedir?

Gezegen İçin Tarihî Bir Dönüm Noktası

  • COP (Taraflar Konferansı), 1992’de kabul edilen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCCC) kapsamında her yıl düzenlenen en üst düzey küresel iklim zirvesidir. Dünyanın dört bir yanından devlet ve hükûmet başkanları, bakanlar, bilim insanları, iş dünyası liderleri ve sivil toplum temsilcilerini bir araya getiren COP, iklim değişikliğiyle mücadelede ortak eylemi müzakere etmek ve ilerletmek için birincil platformdur. COP31, bu küresel sürecin 31. oturumunu oluşturmakta ve 2026 yılında Türkiye’nin ev sahipliğinde düzenlenmektedir.

Bu açıklamayla, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığımızın öncülüğünde yürütülecek olan çalışmanın dünya ekosistemi ve ülkemiz ormancılık sektörü için hayırlı sonuçlara vesile olmasını temenni ediyorum.

Dünyanın ve Türkiye’nin iklim gündemiyle bir araya geldiği bir ortamda bugünkü haftalık yazımızda,

“ORMAN MÜHENDİSLERİ ODASI ORMANCILIK POLİTİKALARI VE BİLİM KURULUNCA 2024 YILINDA HAZIRLANAN KÜRESEL İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNİN ORMANLAR VE

ORMANCILIK SEKTÖRÜ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ VE ALINMASI GEREKEN TEDBİRLER İLE İLGİLİ RAPORU”nu sizlerle paylaşmak istiyorum.

  • Bu rapor Türkiye’deki ilgili kişi, kurum ve kuruluşlara kitapçık hâlinde gönderilmiştir.

  • Buna rağmen niye köşemizi bu konuya ayırıyoruz diye düşünen takipçilerimiz için şunu ifade etmek isterim ki Türkiye’de maalesef algı ve olgu farklı şekilde tezahür etmektedir.

  • Canımız yanmadan alınması gereken tedbirlere maalesef yönelmemekteyiz.

  • En azından bu hususta kamuoyu algısının doğru noktada oluşmasına katkı sağlamak ve devletimizin de bu kadar üst düzeyde sahip çıktığı bir organizasyon vesilesiyle, büyük bir kararlılıkla oluşturduğumuz bilim kurulumuzun çok özenli ve gayretli çalışması neticesinde ortaya çıkardığı rapora dikkat çekmek, bu takımın kaptanı ve temsil makamındaki yöneticisi olarak görev ve sorumluluğumuzdur.

  • Çünkü Türkiye, dünyada ormancılık açısından örnek çalışmalara imza atarak dünya insanlığı için ekosisteme önemli ve faydalı katkılar sunmaktadır.

Şimdi de bilim kurulumuzun raporunun sadece sonuç bölümünde altını çizdiği hususları sizlerle paylaşıyorum.

Küresel iklim değişikliğinin ekonomik ve sosyal etkileri ve alınması gereken tedbirler

Küresel ısınmanın ülkemiz orman sanayisine etkileri çok farklı boyutlarda kendini hissettirecektir. Kuraklık etkisiyle genç plantasyonlarda kitlesel hâlde meydana gelecek kurumalar sonucunda ince çaplı odunların piyasaya sunulmasıyla, bu odunların arzında fazlalık olabilecektir.

  • Bunun tersine, bazı yerlerde kalın çaplı odunların (devrikler ve böcek tasallutları sonucu) piyasaya arzında artışlar olması da mümkündür.

  • Bunun yanında bazı yıllarda bazı ağaç türlerinin odunlarının piyasaya arzında önemli artışlar, bazı ağaç türlerinin odunlarının arzında ise açıklar olabilecektir.

  • Odun arzındaki bu ve benzeri değişikliklerin sektörün ham madde tedarikinde sıkıntı oluşturmaması için orman işletmeleri daha esnek üretim politikaları izleyerek sektörün bu sıkıntıyı en az zararla atlatmasına destek vermelidir.

  • Kısa vadede ormancılık sektörünün ihtiyacı olan ham madde arzında bir sıkıntı yaşanması beklenmemektedir. Özellikle böcek ve fırtına kaynaklı ibreli odun üretiminde artışlar olması beklenmelidir. Benzer zararların AB ülkelerinde de olması beklenmektedir. Bu durumda odun fiyatlarında önemli dalgalanmaların olması muhtemeldir. Bu, özellikle ibreli odunlarda olacaktır.

  • Bunun yanında geçimini ormancılık faaliyetlerinden sağlayan orman köylülerimize odun üretim işçiliği dışında odun dışı ürünlerden daha fazla gelir sağlayan imkânlar sunulmalıdır. Kitlesel orman ölümlerinin olabileceği durumlarda orman işçiliğinde sıkıntılar olacaktır. Bunun sıkıntıları şimdiden başlamıştır. Orman işletmeleri makineli üretim işletmeciliğine geçmelidir.

Sonuç olarak;

  • Küresel iklim değişikliği, ülkemiz ormanları ve ormancılığında yeni politikalar ve stratejiler geliştirmeyi zorunlu kılacak ve bundan kaçınılamayacaktır. Bu yönde başta AB ülkeleri olmak üzere birçok ülke ormancılıkta yeni politikalar üretmek zorunda kalmış ve bunları uygulamaya koymuştur. Bugün gelişmiş ülkelerin ormancılığında yoğun bir şekilde bu süreç yaşanmaktadır.

  • Bunun yanında küresel iklim değişikliklerinin orman ekosistemlerine etkilerinin araştırılması için uzun bir sürece ihtiyaç vardır. Avrupa’da iklim değişikliğinin ormanlar üzerindeki etkisi, bu etkilerin azaltılması ve uyum kapasitesinin artırılması için araştırmalar 1990’ların başında başlamıştır.

  • Bilinmektedir ki iklim değişikliğine bağlı olarak orman ekosistemleri değişmektedir veya değişmeleri beklenmektedir. Bu değişen şartlar altında, orman ekosisteminin işlevi ve gidişatı değişiyorsa ormancılığın gidişatının da değişmesi gerekecektir.

  • Bunun için ilk yapılması gereken, küresel ısınma ve iklim değişikliklerinin ormanlarımız üzerindeki etkilerinin neler olduğunun bilinmesi yanında, sürecin nereye doğru gittiğinin de iyi tespit edilmesidir. Bunlar bilinmeden veya öngörülmeden yeni stratejiler ortaya konamaz.

  • Avrupa ormancılığında birçok ülke, gelişen bu klimatik değişimlere karşı ormanlarını daha dayanıklı hâle getirmek ve stabilitelerini yükseltmek adına birçok tedbir almakta ve uygulamaya koymaktadır.

Gelinen son durum itibarıyla Avrupa’da küresel iklim değişikliğine karşı en stabil ve dayanıklı ormanların karışık ormanlar olduğu ve gelecekte de bu ormanların olacağı konusunda geniş bir görüş birliği oluşmuştur. Bunun başında da yerli yapraklı türlerin geldiği ve alınacak tedbirlerin bu yönde geliştiği görülmektedir.

  • Ormancılar, önümüzdeki yıllarda da havaların daha sıcak ve kurak gideceğinden hareketle bu değişime uyum sağlayacak ağaç türlerine ihtiyaç olacağını ve bu türlerin de önümüzdeki yüzyıllara ulaşmasını sağlamayı istemektedirler.

  • Yani kuracakları ormanların torunlarına ulaşmasını garanti altına almayı amaçlamaktadırlar. Bu dönüşümü yapmak zorunda olduklarının bilinciyle arayışlarını sürdürmektedirler.

Türk ormancılığında da önümüzdeki süreçte temel strateji, ormanlarımızı olabildiğince karışık ormanlara dönüştürmek ve bunları olabildiğince lokal ve yerli yapraklı türlerle kurmak olmalıdır. Ormanlarımızda doğal veya suni yoldan bunu gerçekleştirecek potansiyel vardır.

  • Karışık ormanlar, kabuk böcekleri, fırtınalar, kuraklık vb. nedenlerle oluşan zararlara monokültürlere göre çok daha dayanıklıdır. Tek ağaç türünden oluşan saf meşcereler (çam, ladin, göknar, kayın gibi) çeşitli biyotik ve abiyotik tehlikelerden çok hızlı etkilenirken karışık ormanlarda bazı ağaç türleri bu tehlikelerden etkilense de diğer ağaç türleri sayesinde ormanlar varlıklarını sürdürürler.

  • Bu anlayıştan hareketle bazı ülkeler ormancılık politikalarında köklü değişikliklere gitmişlerdir. Örnek olarak AB ülkelerinden Almanya, karışık orman alanlarını %22’den %53’e çıkarma kararı almıştır. En çok azaltmak istedikleri ormanlar da ibreli ormanlar olmuş ve ibreli orman alanlarını %50 azaltmayı hedeflemişlerdir. Bugün bu dönüşüm sürecini yaşamaktadırlar.

  • Bilinmek istenen ve aranan en önemli etmenlerden birisi de orman ekosistemini oluşturan ağaç türlerinin küresel ısınmaya karşı göstereceği reaksiyonların neler olacağıdır. Bu konuda ülkeler, iklim değişikliği karşısında ormanların planlanması ve silvikültürel sistemlerde köklü değişikliklere gitmektedirler. Özel orman sahiplerine de bu gelişim ve dönüşüm için teşvik edici finansal destekler sağlamaktadırlar.

  • Bizde de mevcut amenajman ve silvikültürel planlamalarımızda köklü değişikliklere gidilmesine ihtiyaç vardır. Bunu yapmak zorunda olduğumuz ve bundan kaçamayacağımız da bilinmelidir. Ormanlarımızda yetişme yerlerine göre çeşitlilik arz eden her türlü yerli ve lokal yapraklılarla karışık ormanların kurulması ve ormancılıkta doğaya yakın ormancılık yapılması iklim değişikliğine karşı alınacak en önemli tedbirler olacaktır.

  • Ülkemizde özellikle ağaçlandırmalar ve gençleştirmelerle oluşturulmuş çok büyük alanlarda genç çam ormanları bulunmaktadır. Bunların birçoğunda da orijin ve yetişme muhiti kaynaklı hataların yapıldığı bilinmektedir. İklimsel etkilerin ve zararların ilk başta görüleceği ormanlar bu ormanlar olacaktır. Çünkü genç ağaçlar kök sistemlerini henüz toprak derinliklerindeki suya ulaşacak kadar geliştirememişlerdir. Bundan dolayı genç ormanlar kuraklıktan en hızlı etkileneceklerdir. Bu ormanlarda su kullanımını azaltan etkin bakım müdahaleleri yapılmalıdır.

Ülkemiz ormancılığında da son yıllarda küresel ısınma ve iklim değişikliklerinin ormanlarımız üzerindeki olası etkilerinin konuşulduğu birçok proje ve eylem planının yapıldığı ve tartışılmaya başlandığı görülmektedir. Ancak bu konuda somut eylemlerin uygulamaya konmadığı da görülmektedir. Bunun kolay olmadığı ve olmayacağı da bilinmektedir.

  • Bunun için ormanları yakından izlemeye ve elde edilen verileri değerlendirerek yol ve yöntem belirlemeye ihtiyaç vardır. Bu konularda geç kalınmaması gerektiğinin de farkında olunmalıdır.

Özetle;

Küresel ısınma ve iklim değişikliğinin ülkemiz orman ekosistemindeki etkilerinin belirlenmesi ve izlenmesine ihtiyaç olduğu bir sürece girilmiştir.

  • Bu konuda ülkemizin değişik coğrafi bölgelerinde ve farklı bakı ve yüksekliklerde orman ekosisteminde oluşan ve oluşacak değişiklikleri izlemek ve değerlendirmek için başta ağaçlar olmak üzere bitki örtüsü ve faunadaki değişimlere yönelik izleme ve değerlendirme alanları kurulmalı ve buralardan gelecek bilgilere göre yol ve yöntem belirlenmelidir.

  • Buralardan gelen bilgiler ve gözlemler ışığı altında risk altındaki ormanlarda dönüşüm süreçlerine bir an evvel başlanmalı ve yeni ormancılık sistemlerine geçilmelidir.

  • Bunun için bu süreçleri iyi yönetecek bilgili ve donanımlı kadrolara ihtiyaç olacaktır.

  • Çünkü iklim değişikliğine karşı ormanlarda uygulanacak dönüşüm süreçlerine neşter vuracak olanlar sonuçlarını göremeyebilirler.

  • Bunun sonuçlarını onların çocukları ve belki de torunları görecektir.

…

Bu kadar güzel ve içerik itibarıyla bilimsel ve uygulama önerileriyle önemli bir eser hâline dönüşen bu rapor, 6 akademisyenimiz ve ormancılık sektöründeki 6 üst düzey yöneticimizden oluşan kurulumuz tarafından ortaya çıkarılmıştır.

  • Emekleri ve katkıları için başta kendileri olmak üzere tüm yönetim ekibimizi tebrik ediyorum.

Bu vesileyle de bu eserin Türkiye kamuoyu, özellikle de meslek camiamız tarafından bir kez daha görülüp incelenmesine katkı vermeyi samimi duygularla arzu ve talep etmekteyim.

Hayırlı, sağlıklı ve huzurlu bir hafta geçirmenizi diliyorum.

UNUTMAYALIM; ORMAN HAYATTIR!..

Bugününüz ve yarınınız, sağlıklı ve huzurlu olsun inşallah!..

  • Hasan TÜRKYILMAZ

Orman Mühendisleri Odası

Genel Başkanı